De Prooi, het succesvolle boek van onderzoeksjournalist Jeroen Smit over de gebeurtenissen die leidden tot de val van ABN-AMRO, is bewerkt tot een toneelstuk door het Nationale Toneel. Mark Rietman speelt in deze bewerking de rol van Rijkman Groenink.

Waarom verloor het management de greep op de toekomst van ABN Amro? Waarom is de logische fusie met ING niet gelukt? Deze vragen en meer bespreekt Smit in zijn boek. Het toneelstuk de De Prooi is het verhaal over hoe arrogantie, narcisme, besluiteloosheid en roekeloze ambitie een Nederlands instituut vernietigden. Vooral de rol van Groenink staat hierin centraal. Hij was tot 2007 voorzitter van de Raad van Bestuur, zijn vertrek bij ABN Amro hing samen met de overname door drie buitenlandse banken. Groenink werd bekritiseerd omdat hij niet voldoende zou hebben gepresteerd maar wel vertrok met verschillende premies in zijn zak.

Mark Rietman is behalve van verschillende toneelstukken ook bekend van films zoals De Storm, Ik omhels je met 1000 armen, Ober en de televisieserie Vuurzee. Jeroen Smit was als onderzoeksjournalist onder andere verbonden aan het Algemeen Dagblad en het tv-programma Nova. Hij schreef naast De Prooi ook Het Drama Ahold.

De Prooi is vanaf 6 maart te zien in verschillende theaters. Bekijk hieronder een trailer van de voorstelling.

bron: http://pauwenwitteman.vara.nl

Met Jeroen Smit (Hoogleraar Journalistiek (RUG), Helmert Woudenberg en Robert van der Roer, NRC-journalist en specialist Leiderschap en Diplomatie, discusseren we over leiderschap. Wat moet een leider kunnen anno 2012 en waar kan het mis gaan?

Een uur lang drama en discussie over leiderschap.De acteurs Helmert Woudenberg, Frits Lambrechts en Bert Luppes spelen in twee drama’s: Mladic en Karadžić in Scheveningen en Jihad aan de hemelpoort.

Jeroen Smit studeerde in 1986 af aan de Rijksuniversiteit Groningen. Nu is hij terug in zijn oude studentenstad, als hoogleraar journalistiek.

Bron: Dagblad van het Noorden
Door: Esther van der Meer

Scriptie

“De titel van mijn scriptie luidde: ’Hoe lang blijft papier de belangrijkste drager van informatie?’ In tegenstelling tot wat je nu zou denken, ging dat niet over kranten. Ik deed bedrijfskunde en deed mijn afstudeeronderzoek bij Buhrmann Tetterode, een papiergroothandel en bedrijf in drukmachines. Het was midden jaren tachtig en je zag overal de eerste computers verschijnen. De vraag van het bedrijf was simpel: als alles straks op het scherm verschijnt, moet je dan nog afdrukken? Ik weet niet meer pre- cies wat het antwoord was, maar ik denk dat ik ge- matigd optimistisch was over papier. Als je het me nu vraagt, zeg ik: nog tien, vijftien jaar en de papie- ren krant is verdwenen. Het is niet meer van deze tijd dat elke dag honderden vrachtwagens en brom- mertjes door het land rijden om dode bomen door brievenbussen te gooien. Ik ben een echte krantenle- zer, ik zal het papier missen, de geur van inkt, maar het is een logische ontwikkeling.”

Verhalenverteller

“Het bedrijfsleven lag me niet. Ik besloot mijn passie te volgen: ik wilde schrijven. Een vriendje van mij werkte bij Het Financieele Dagblad, een ander bij Vrij Nederland. Door hun verhalen leek de journalistiek me wel wat. Ik deed een cursus journalistiek schrij- ven voor academici, twaalf avonden ruiken aan het vak. Ik mocht aan de slag bij het FD en heb me sindsdien nooit meer een dag verveeld. Ik leerde daar dat wat je opschrijft moet kloppen. Later, bij het Algemeen Dagblad, leerde ik dat er ook nog zoiets was als een lezer, die niet alleen feiten wil maar ook een mooi artikel. Bij FEM heb ik dat geprobeerd te combineren. Toen ik daar wegging als hoofdredac- teur heb ik onder alle computers een spreuk geplakt, geleend van Rinus Ferdinandusse: ’Is de lezer nog geïnteresseerd?’ Ik vind dat je je daar constant van moet vergewissen. Anders word je nooit een goed verhalenverteller.”

Ongrijpbaar

“Uitspraken als dat er geen journalisten meer nodig zijn, dat iedereen alleen nog maar op Facebook kijkt, dat we allemaal burgerjournalist zijn, daar geloof ik helemaal niks van. De bedreiging van ons vak is minimaal. Facebook is een groot café waar je het met elkaar over van alles hebt, maar dat vervangt niet die diepe behoefte grip te krijgen op een ongrijpbare, ingewikkelde wereld. Ik denk dat journalisten die orde kunnen scheppen in de chaos, die duiding bie- den, die alle informatie die op ons afkomt wikken en wegen, in de toekomst meer nodig zijn dan ooit.”

Mercedes

“Ik ben een optimist. Om met SER-voorzitter Alexan- der Rinnooy Kan te spreken: er zit ook niets anders op, het is een morele plicht. We leven in een onge- looflijk interessante tijd. Er zijn 3,5 miljoen mensen die nu nog elke dag een krant in de bus krijgen, die bereid zijn om daarvoor te betalen. Hoe je die bereid- heid in stand houdt in het digitale tijdperk, is een kunst. Maar ik zie mogelijkheden, veel mogelijkhe- den. Ik kan me voorstellen dat je gaat werken met verschillende abonnementen: dat een abonnee een basisprijs betaalt, met daarbovenop een hoger bedrag voor extra’s. Of dat je juist minder betaalt als je meer informatie over jezelf verstrekt. Dan heb je goud in handen voor adverteerders. Je kunt het zo fijn af- stemmen dat een abonnee die eens in de vier jaar een Mercedes koopt, bij wijze van spreken in de week dat hij daarover nadenkt, van Mercedes een interessante aanbieding krijgt. Sterker nog: misschien krijgt die abonnee dat wel gepresenteerd als zijn belangrijkste nieuws van de dag.”

Moed

“Een persbericht uit de mailbox trekken, een tele- foontje doen en een bericht tikken kan niet meer in de betaalde journalistiek. Het nieuws is nu nog heel snel, de amusementswaarde ligt hoog. Ik vind dat kranten de moed moeten hebben om voor duiding te gaan. We springen nu te veel van gebeurtenis naar gebeurtenis. De ene week staat de krant bol van Mauro, maar ik heb nog nergens gelezen hoeveel Mauro’s er in Nederland zijn. Zoek dat nou eens goed uit. De week daarna gaat het over Ajax. Toch heb ik nog nergens een écht goed portret gezien van Cruijff, van wat hem drijft. Ik las laatst in één van de kran- ten dat de pensioenfondsen verzuimd hebben om ons goed voor te lichten over de risico’s van beleggin- gen. Je kunt ook naar jezelf kijken en je afvragen:

Waakhond

“Een goed functionerende democratie vraagt om weerbare burgers. Een weerbare burger is een goed geïnformeerde burger. Het is onze taak om die bur- gers zo goed mogelijk van informatie te voorzien, in die zin zijn we een waakhond van de democratie. Daarom is het ook van belang dat we bij raadsverga- deringen zitten. Dat is niet gemakkelijk om te doen in een tijd van bezuinigingen, dat snap ik, maar het is wel de plek waar dingen besloten worden die men- sen rechtstreeks aangaan. Daar liggen misschien mogelijkheden van samenwerking voor regionale kranten en omroepen.”

Toekomst

“De journalistiek van de toekomst vraagt, denk ik, om experts en ondernemers. In een tijd waarin je niet meer automatisch terecht komt op een grote redac- tie, moet je zelf creatief zijn. In een wereld waarin print, beeld en geluid geïntegreerd zijn, heb je geen kranten-, radio- of televisiejournalisten meer, maar specialisten op één onderwerp: sport, onderwijs. Zij moeten over dat onderwerp allerlei mediumtypen bedienen, meewerken aan een documentaire, een dagvoorzitterschap doen, een boek schrijven. Wat je als studie journalistiek dan ook moet doen is: men- sen opleiden tot goede verhalenvertellers.”

Bron: Dagblad van het Noorden

BNR gaat in discussie met Jeroen Smit en Eric Smit beiden journalisten in BNR Mediazaken.

De journalist als ondernemer. Werkt dat? by remcobron-1

De Amerikaanse serie Lou Grant presenteert de hoofdredacteur met alle clichés die daarbij horen: een man die zijn medewerkers intimideert, vrouwonvriendelijk is, een aangeboren afkeer heeft van formele procedures en graag naar de fles grijpt. Met een fragment uit deze serie werd de boekpresentatie van de interviewbundel De Hoofdredacteur ingeleid, die op 18 november plaatsvond in de Hanzesociëteit in Groningen. Bestaan deze stereotypes echt?

Tijdens een forumdiscussie wisselden Marcel Gelauff, hoofdredacteur van de NOS, Mischa van den Berg, hoofdredacteur van RTV Noord, en Jeroen Smit, hoogleraar journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, hierover van gedachten.

Voorafgaand aan de discussie geeft Smit een provocerende inleiding over het hoofdredacteurschap. Smit, die zelf hoofdredacteur is geweest van weekblad FEM/De Week, stelt: “Het boek legt iets verdrietigs bloot. Hoofdredacteuren worstelen met hun rol. Ze zijn hun oude, vertrouwde positie kwijt.”

Hoofdredacteuren vergaderen met adverteerders, financiers en directie en moeten voornamelijk uitleggen waarom de krant alweer lezers is kwijt geraakt. De redactie mist de leider op het inhoudelijke gebied, sterker nog, de redactie vreest hem, omdat hij de boodschapper is van de volgende ronde bezuinigingen. Uit de interviews in het boek komt weinig opwinding naar voren, er is weinig hoop voor de toekomst. Toch is het belangrijk om als hoofdredacteur daarmee bezig te zijn. “Maar daarvoor moet je eerst je hoofd leegmaken.”

Verandering
Wat hij daarmee bedoelt, legt Smit uit aan de hand van zijn eigen loopbaan, waarbij hij gelijktijdig de veranderde rol van de hoofdredacteur schetst. De autoritaire hoofdredacteur, die doet alsof elk verhaal in de krant door hem persoonlijk bedacht is en voor wie de redacteur niets voorstelt, bestaat nauwelijks meer. De meeste hoofdredacteuren zijn gelukkig een stap verder.

Maar de moderne hoofdredacteur is veel tijd kwijt aan zaken die niet veel met journalistiek te maken hebben. Als hoofdredacteur besteedde Smit zo’n 10 tot 15% aan functioneringsgesprekken. Volgens Smit werkt dat niet, de meeste journalisten zijn hoogopgeleid en een functioneringsgesprek tussen twee hoogopgeleiden levert niets op. Hij vindt het opvallend dat dit niet naar voren komt in het boek van Wijfjes. “De meeste hoofdredacteuren zijn niet in staat om te managen, er worden maar weinig journalisten ontslagen omdat ze hun werk niet goed doen, het is een rommeltje.” En dat gaat ten koste van de tijd die de hoofdredacteur kan besteden aan het ontwikkelen van visie voor het medium.

Toekomst
Kortom, de hoofdredacteur moet zijn hoofd leeg kunnen maken, zich minder met de zakelijke kant hoeven te bemoeien, om visie te ontwikkelen. Daarbij moet de hoofdredacteur niet te pessimistisch denken over de toekomst. Smit verwacht dat er in de toekomst juist meer journalisten nodig zijn om het nieuws te duiden en om achtergrondverhalen te maken. Daar is behoefte aan.

Hoe negatief er ook over de toekomst van de krant wordt gesproken, er zijn nog altijd ruim 3,5 miljoen krantenabonnees die geld over hebben voor het product nieuws. Hoofdredacteuren zouden zich af moeten vragen hoe ze dit geld kunnen gebruiken voor modernere vormen van journalistiek. Waarom maakt geen enkel medium een radicale keuze voor onderzoeksjournalistiek? De hoofdredactie moet zich meer bezig houden met nieuwe media. Hoe gaan mensen daarmee om? En tenslotte, minimaliseer de functioneringsgesprekken.

Smit presenteert een revolutionair voorstel, gebaseerd op de LoveMachine, een concept van Second Life-bedenker Philip Rosedale: laat het over aan de redactie zelf, volledige transparantie. Iedereen weet waar de ander mee bezig is, waardoor je ideeën met elkaar gaat uitwisselen. Dat leidt tot positieve affirmatie.

De volgende stap is, dat elke werknemer 10% van zijn salaris aan een collega moet uitdelen. Laat ze zelf maar uitzoeken wie dat verdient. “Iemand die na zes maanden geen complimentjes en geen geld heeft gekregen, gaat vanzelf weg. Je hoeft zelfs de ontslagregeling niet te versoepelen. Een goede hoofdredacteur maakt zich groot in visie en klein in de uitvoering”.

De rol van de hoofdredacteur
Het voorstel ontlokt verschillende reacties bij de forumleden en het publiek. Van den Berg zegt dat het idee hem triggert, Gelauff krijgt er vooral Occupy Wall Street associaties bij. Beide hoofdredacteuren geven toe dat functioneringsgesprekken veel tijd kosten, maar volgens Gelauff draait het niet alleen om mensen ontslaan. Dit soort gesprekken geeft ook inzicht in wie er bij je werkt.

Uit het publiek komt de vraag wie het in zich heeft om hoofdredacteur te worden. Vaak worden goede journalisten uiteindelijk hoofdredacteur en wordt er niet gekeken naar de leidinggevende capaciteiten. Moeten goede journalisten niet gewoon lekker blijven schrijven? Aan de andere kant praten hoofdredacteuren met te weinig feeling voor journalistiek soms over zaken die de journalisten niet kunnen volgen, waardoor de hoofdredacteur vervreemd van de redactie.

Ontwikkeling
Als hoofdredacteur ben je ook medeverantwoordelijk voor de toekomst van de organisatie. “De NOS heeft als taak een breed publiek te trekken, maar de doelgroep van de NOS vergrijst sneller dan Nederland zelf.

De organisatie is nog te weinig gericht op de digitale wereld. De stappen die zijn genomen zijn nog niet genoeg, dat vergt een reorganisatie,” vindt Gelauff. Ook moet de hoofdredacteur nadenken over de toon en uitstraling van het medium. “Het gaat nog te vaak over hoe de redactie vond dat het gisteren ging, er wordt te weinig gevraagd naar wat de kijkers ervan vinden. Laat staan dat er gevraagd wordt, waarom de mensen die niet keken, niet keken.”

Plannen uitwerken
Het topdown-beleid dat hoofdredacteuren vroeger voerden is niet meer van deze tijd, maar hoe kan de hoofdredacteur ervoor zorgen dat plannen toch worden uitgevoerd? Van den Berg komt met een duidelijk antwoord: “Gewoon doen. Men is niet bereid radicaal te veranderen.” Als voorbeeld noemt hij het camjobeleid bij RTV Noord. Het idee riep veel verzet op, maar werd toch uitgevoerd. Inmiddels raken de medewerkers eraan gewend. En jonge medewerkers, stagiairs, die kijken er al niet meer van op.

Smit is het daarmee eens. De topdown benadering is niet meer van deze tijd, maar hoofdredacteuren moeten wel knopen kunnen doorhakken. “Mensen die lange tijd het topdown-werken gewend zijn, leunen achterover. Soms is het goed om ideeën er dan doorheen te drukken, maar daarna moet het de verantwoordelijkheid worden van de journalist zelf.”

Nieuwe media
De digitale ontwikkelingen eisen een dynamische houding van de hoofdredacteur. Hoewel het onmogelijk is om de toekomst te voorspellen, is het belangrijk om met de veranderingen mee te gaan. Gelauff onthult dat hij zelf niet meer om 20.00 uur voor de buis zit om naar het Achtuurjournaal te kijken. Hij kijkt wanneer het hem uitkomt. TV en internet beginnen samen te groeien. Volgens de hoofdredacteur is de volgende stap dat we geen journaals, maar losse onderwerpen bekijken. Smit vraagt zich af wanneer de eerste journalistieke leider rigoureus stopt met papier en 25% korting geeft op een abonnement voor de iPad.

Waar blijft de vrouw?
Dan rest nog de vraag waarom er zo weinig vrouwen aan de top zijn in medialand. De hoofdredacteuren zien dat graag veranderen. Van den Berg denkt dat het beter is voor de sfeer binnen het bestuur, ze hebben meer empathisch vermogen. Volgens Gelauff zijn er maar weinig vrouwen die zich geroepen voelen. Smit meent dat er veel vrouwen afhaken, die geen zin hebben in de mannencultuur van het wereldje. “Er is over het algemeen één type vrouw die ervoor openstaat, en dat is het type dat mannengedrag kan kopiëren. Maar in feite creëer je zo een extra man.”

bron: De Nieuwe Reporter / Karin Hazelhoff

Acht jaar lang zweeg Cees van der Hoeven, de voormalig CEO van Ahold. Het grote boekhoudschandaal bij U.S. Foodservice, een dochterbedrijf van Ahold, maakte een abrupt einde aan Van der Hoevens carrière. Voor het eerst spreekt Van der Hoeven weer uitgebreid over de tijd dat het allemaal mis ging. Morgenavond is hij te gast bij Paul Rosenmöller in Gesprek op 2.

Nieuwsuur liet voorafgaand aan de uitzending delen van Gesprek op 2 zien. In de studio reageert Jeroen Smit schrijver van het boek Het drama Ahold.

Korte inhoud
De voorstelling vertelt het verhaal van de vernietiging van een Nederlands instituut, door arrogantie, narcisme, besluiteloosheid en roekeloze ambitie. In dit hedendaagse ‘koningsdrama’ speelt Mark Rietman de bestuurder Rijkman Groenink. De voorstelling kent een uitgebreide landelijke tournee.

Bestseller van Jeroen Smit
Het boek deed bij de verschijning veel stof opwaaien binnen het Nederlandse bedrijfsleven. Velen werden geraakt door het verhaal over de ondergang van de eens zo fiere bank. Het onderwerp is echter nog steeds erg actueel met het grote gevoel van onbehagen dat heerst in de maatschappij over de huidige economische ontwikkelingen. Een must see met een topcast!

Regie en cast
De regisseur van De Prooi is Johan Doesburg. Hij was tien jaar artistiek directeur van het Nationale Toneel en regisseerde talloze succesvolle grote zaal producties zoals Tirza en Faust I&II. Zijn laatste productie Gekluisterd werd door pers en publiek alom bejubeld.

Met Mark Rietman, Betty Schuurman, Jeroen Spitzenberger, Hajo Bruins, Matteo van der Grijn, Jaap Spijkers, Pieter van der Sman, Michiel Sluysmans en Xander van Vledder Bewerking Sophie Kassies Muziek Harry de Wit Regie Johan Doesburg Decor Bernard Hammer Kostuums Sabine Snijders

bron: Nationale Toneel

Jeroen Smit verliet de Rijksuniversiteit Groningen in 1986 als bedrijfskundige. Nu is de onderzoeksjournalist terug op zijn alma mater als hoogleraar journalistiek. Hij wil zijn studenten ondernemergeest bijbrengen en leren dat economie allesbehalve saai is.

Gefeliciteerd met uw aanstelling. Hoe kwam u weer in Groningen terecht?

“Bij de opleiding journalistiek moest men nadenken over een opvolger voor Marc Chavannes. Hij blijft nog wel even de opleiding verbonden, maar is bijna 65. Zodoende is men bij mij terecht gekomen. In het verleden heb ik al een jaar les gegeven aan de PDOJ in Rotterdam en dat beviel erg goed. En natuurlijk heb ik ook veel lezingen gegeven en daarbij kennis overgedragen, dus daarom leek dit mij ontzettend leuk om te doen.”

Wat kunnen de studenten van u verwachten?

“Ik zal mij op twee dingen in het bijzonder richten. Allereerst op onderzoeksjournalistiek, maar ook op ondernemerschap in de journalistiek. Ik ben ervan overtuigd dat studenten in de komende decennia niet alleen opgeleid moeten worden voor redacties, zoals in het verleden, maar ook ondernemerschap bijgebracht moet worden.”

“Natuurlijk ben ik ook financieel econoom, terwijl veel studenten journalistiek een alfa-achtergrond hebben. Zij vinden geld, bedrijfsleven en economie vaak saai, maar ik wil hun laten zien dat het juist ontzettend leuk is. Er staan mensen centraal, mensen met macht die soms verkeerde dingen doen en die je kunt ontmaskeren.”

Denkt u dat je onderzoeksjournalistiek kan leren in de collegebanken?

“Onderzoeksjournalistiek moet je doen, dat is een feit. Binnen de master in Groningen krijgen studenten een jaar college en mijns inziens is dat vooral bedoeld om hen te inspireren, om hen te laten fantaseren over wat mogelijk is. Onderzoeksjournalistiek is op redacties nog steeds een onderschoven kindje. Het is duur en tijdrovend en journalisten vinden het soms ook eng. Ik wil een nieuwe generatie inspireren om die kant op te gaan, want onderzoeksjournalistiek heeft de toekomst.”

Gaan de Groningse studenten ook daadwerkelijk op onderzoek uit?

“Ik ben net een week bezig, dus ik moet de mogelijkheden daarvoor nog uitzoeken. Maar het zou heel mooi zijn als studenten afstuderen met een portfolio van publicabele stukken, waaronder onderzoeksjournalistiek.”

U gaat zich daar dus voor inzetten?

“Ik ga er in ieder geval over nadenken. Ik moet natuurlijk ook realistisch zijn.”

Thomas van Aalten, die crossmediale journalistiek doceert aan de Hogeschool van Amsterdam, betoogde eerder op DNR dat onderzoeksjournalistiek voorbehouden moet zijn aan universitaire opleidingen, terwijl HBO-opleidingen zich richten op de alledaagse content. Wat vindt u daarvan?

“Ik moet er nog goed over nadenken, maar ik kan mij er wel iets bij voorstellen. Onderzoeksjournalistiek vereist dat je van hoed en rand weet en wil weten. Studenten die aan de master beginnen hebben daarvoor al een bachelor gevolgd, bijvoorbeeld in economie, recht of geschiedenis. Dat geeft je kennis en bagage en maakt je ook zelfverzekerd. Dat is ontzettend prettig en een bijkomend voordeel is dat je wat ouder bent.”

U ziet uzelf ook als ondernemer. Welk profijt haalt u uit uw nieuwe aanstelling?

“Mijn ervaring is dat je dingen moet doen waar je ontzettend veel zin in hebt, dus materiele zaken kun je niet vooropstellen. Lang geleden was ik consultant en toen ik overstapte naar het Financieel Dagblad halveerde mijn inkomen, maar de lol in mijn werk vertienvoudigde.”

bron: De Nieuwe Reporter

Smit (1963) is een ervaren onderzoeksjournalist die veelgeprezen boeken schreef over de crisis bij Ahold (Het drama Ahold, 2004) en de teloorgang van ABN Amro (De Prooi, 2008). Hij studeerde Bedrijfskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen en werd in 2009 verkozen tot haar eerste Alumnus van het Jaar.

Smit heeft een rijke ervaring in de journalistiek. Hij was redacteur bij Het Financieele Dagblad, chef economie bij het Algemeen Dagblad en hoofdredacteur van het weekblad FEM/DeWeek, voordat hij zich vestigde als freelance journalist. De afgelopen jaren presenteerde hij verschillende radioprogramma’s bij BNR Nieuwsradio en was hij presentator bij de actualiteitenprogramma’s Nova en Buitenhof. In 2010 presenteerde hij de documentairereeks Leiders Gezocht voor de NTR.

Als hoogleraar wordt Smit medeverantwoordelijk voor de succesvolle master die de afdeling Journalistiek aanbiedt voor Nederlandse en internationale studenten, en voor de populaire minor Media en Journalistieke Cultuur voor bachelorstudenten.

‘Ik heb ontzettend veel zin om, in mijn oude studentenstad, een bijdrage te leveren aan het opleiden van goede gedreven journalisten. Journalisten die op verantwoorde wijze over onze samenleving berichten en tegels kunnen lichten. Journalisten die contact maken met hun publiek en voorzien in de enorme behoefte aan informatie, inzicht en begrip’, aldus Smit. ‘Ik vind het spannend juist nu, in een tijd waarin de relatie tussen journalist en publiek in razend tempo verandert, deze rol te mogen vervullen.’

Radio 1 – Jeroen Smit over Abn Amro by remcobron